De Transitiecirkel, een zesluik. Deel 3: Verliezen

(lees ook de delen 1 (‘Introductie’) en 2 (‘Hechten en intimiteit’)

Afscheid nemen hoort er bij.

Op de transitiecirkel, die we als model hanteren voor het cyclische proces van het onderhouden van relaties met anderen in ons werk, zijn we nu aangekomen bij deel 3: Verliezen en afscheid nemen.

Transitiecirkel - Wilhelm van Wielink

Verliezen zijn onvermijdelijk. Vanuit die optiek is het dan eigenlijk vreemd dat we daar als mensen vaak zo ‘slecht’ in zijn. We stellen afscheid nemen geregeld uit en we zijn echte verliesvermijders: een verwacht verlies weegt voor mensen tweeënhalf keer zo zwaar als een verwachte winst.

Afscheid nemen is essentiële stap

Verlies hoort bij het leven. Geen populaire boodschap misschien in een tijdperk van maakbaarheid en succes. Als we het leven echter nemen zoals het komt, dan hebben we ook het verlies te nemen. Bewust afscheid nemen hoort daar bij en maakt dat we later minder last krijgen van onafgemaakte zaken of dingen die we nog hadden willen zeggen of doen. Goed afscheid nemen is vaak echter niet gemakkelijk, soms zelfs onmogelijk, en levert misschien niet direct verzachting op. Wel zullen we later op de transitiecirkel zien, bij de betekenisgeving, dat afscheid nemen een essentiële stap is. Hierbij kan het gebruik van symbolen en rituelen bij het vormgeven van het afscheid van bijzondere waarde zijn.

Shortcut

De verleiding is echter groot om bij de stap van afscheid nemen de bocht op de transitiecirkel af te snijden. Het afscheid en het verlies niet te nemen en direct door te gaan naar nieuw contact. Op die manier denken we wel eens het verlies te slim af te zijn. Ook in organisaties komen we dit vaak tegen. Bijvoorbeeld door bij een reorganisatie of fusie de nieuwe organisatie te promoten en bijvoorbeeld de oude naam en het oude logo besmet en taboe te verklaren. Maar ook door van werknemers te verwachten dat ze zich zonder meer (enthousiast) kunnen verbinden aan de nieuwe toekomst, aan andere werkwijzen, collega’s en leidinggevenden. Er bestaan echter geen werkende “shortcuts” op de transitiecirkel. Vanuit onvermogen of de drang om ‘snelheid te maken’, angst voor het gedoe of wens tot controle, denken we vaak dat we zo’n shortcut kunnen of moeten maken.

 

Transitiecirkel - bocht afsnijden - Wilhelm - van Wielink

Verlies is niet goed denkbaar zonder verlangen. Verlangen naar de situatie in het verleden, naar het herstel van de situatie zoals die was vóór het verlies. Of naar een onvervuld gebleven of onmogelijk geworden situatie in de toekomst, zoals bij het niet doorgaan van een promotie, het niet winstgevend krijgen van je bedrijf of het niet kunnen vinden van een gedroomde baan.

Iedere verandering betekent verlies

Iedere verandering begint met een einde, het einde van de bekende en vertrouwde situatie. Bij een reorganisatie en bezuiniging op het werk, die we van nabij meemaken, reageren collega’s emotioneel op de veranderingen en het dreigende baanverlies. Hoewel er op de werkvloer veelal inhoudelijke en procedurele bezwaren geuit worden tegen de aangekondigde plannen, is de onderhuidse spanning en emotie duidelijk voelbaar. We merken dat de situatie de mensen raakt, maar het is hun niet direct duidelijk dat ze te maken hebben met een verlies. Daarbij hebben we meestal niet door dat dit verlies ook eerder verlies oproept. Elk verlies in het heden roept verliezen uit het verleden op. Afhankelijk van hoe we met die verliezen uit het verleden zijn omgegaan, zijn die ervaringen behulpzaam of juist niet. De heftigheid van de gevoelens in het heden is een goede indicator van het omgaan met verliezen in het verleden. Het totaal aan reacties dat mensen vertonen als ze geconfronteerd worden met een verlies, noemen we rouw. Dan zijn we aanbeland bij het volgende station van de cirkel. Daarover de volgende keer meer.

Tot slot: afscheid nemen bij ontslag is voor zowel de vertrekkers als de achterblijvers belangrijk. Voor de vertrekkers om een deel van hun loopbaan netjes af te kunnen ronden en met vertrouwen de nieuwe toekomst buiten de organisatie in te kunnen. Voor de achterblijvers evenzo, maar dan om met vertrouwen de nieuwe toekomst binnen de organisatie in te kunnen. Een zogenaamde Pink Slip Party is daar een nieuw en passend ritueel voor.

Een vraag en een filmfragment: Father and Daughter

In het vorige artikel hebben we uit de film Up! van Disney Pixar een fragment gepresenteerd waarin we het leven van Carl en Ellie volgden van de trouwerij tot aan het overlijden van Ellie. In dat fragment zaten al meerdere momenten van verlies en afscheid en werd de transitiecirkel al meerdere keren doorlopen. Vanuit deze stap van verliezen en afscheid nemen kun je het fragment nog eens terugkijken: ‘Married Life‘.

We willen je in dit kader ook uitnodigen om voor jezelf na te gaan hoe jij zelf omgaat met afscheid nemen. Welke verliezen heb je al geleden in je leven, persoonlijk en zakelijk? Welke verliezen liggen in het verleden en welke verliezen gaan eigenlijk over de toekomst,over niet vervulde wensen en dromen? Welke verlangens spelen er mee?

Aansluitend presenteren we een fragment over verlies en verlangen, van Michael Dudok de Wit: “Father and Daughter”.

Dit artikel schreef ik met Leo Wilhelm, leidinggevende bij de rijksoverheid. Leo maakt, met als specialisme transitiemanagement, onderdeel uit van een community van veranderaars

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s