De Transitiecirkel, een zesluik. Deel 5: Duaal Proces Model

(lees ook de delen 1 (‘Introductie’), 2 (‘Hechten en intimiteit’) en 3 (‘Verliezen’) en 4 (‘Rouwen’))

Van verlies en rouw naar voorzichtig herstel.

We staan nog een keer stil bij het station van de rouw op de transitiecirkel.

Transitiecirkel - Wilhelm van Wielink

De vorige keer noemden we hier de rouwarbeid en de dualiteit tussen verlies en rouw: het Duaal Proces Model. Op dat laatste gaan we hier verder in.

Duaal Procesmodel

Zowel het verlies als het herstel komen als gelijkwaardige oriëntaties voor binnen het Duale Proces Model. Dit model onderkent de complexiteit van het omgaan met een verlies. Een waardeoordeel over verlies of herstel oriëntatie blijft achterwege. De medewerker zal heen en weer geslingerd worden tussen beide oriëntaties. Ook een oplossing blijft achterwege. Termen als ‘acceptatie’ en ‘aanvaarding’ van het verlies komen in het model niet voor.

Het duale proces model laat ook zien dat mensen niet zo eendimensionaal door de tijd heen bewegen als de klassieke fasemodellen ons zouden willen laten geloven. Perioden van ‘terugval’ horen als verliesoriëntatie bij de aanpassingen die een verlies nu eenmaal vergt. ‘Verwerken’ hoort daarmee bij het cliché dat we willen vermijden, net als uitspraken over ‘de tijd’ die zijn werk moet doen. Er staat geen maat op rouw, noch qua tijd, noch qua intensiteit. Het is de medewerker die het werk, de rouwarbeid, moet doen in de tijd. Rouw kun je hooguit dragen. Het vinden van een balans daarin is een strikt persoonlijke uitkomst van een strikt persoonlijk en daarmee uniek verlies.

Op de dynamiek van verlies en herstel kunnen meerdere krachten inwerken. Schuld en schaamte over het verlies kunnen het voor een medewerker moeilijk maken om aan de herstel oriëntatie toe te komen. Daarbij gaat het verlorene gevoelsmatig nogmaals, of pas definitief, verloren. De andere kant is ook mogelijk: vermijding en ontkenning kunnen er voor zorgen dat er niet aan het verlies wordt toegekomen. Bij een heftig verlies is dat, zeker voor een tijdje, een prima “strategie”, toekomen aan het verlies kan later ook nog.

Dit model laat ook zien dat de managementstijl om vooral vooruit te willen kijken en om met de nieuwe organisatievorm bezig te willen zijn en niet stil te willen blijven staan of lastig gevallen te worden met verhalen over vroeger, geen recht doet aan de behoefte van een medewerker in een verlies oriëntatie. De kunst voor de leidinggevende is om het oordeel uit te stellen en ruimte te geven aan medewerkers die “aan het verleden hangen”. Juist het eren van het verleden is bij veranderingen zo belangrijk. Dat verleden met zijn mooie en minder mooie, zijn effectieve en minder effectieve kanten.

De grote vraag lijkt natuurlijk: hoe krijg ik medewerkers in een herstel oriëntatie? De vraag kan ook anders gesteld worden: hoe maak je de transitiecirkel rond? Het antwoord is dan natuurlijk dat daar geen recept voor is, je kunt niets forceren en je kunt mensen niet dwingen. Toch zullen we in de volgende aflevering, over zin- en betekenisgeving, zien welke helende werking er mogelijk is, om open te komen staan voor nieuw contact, de nieuwe situatie, de organisatie na de reorganisatie, de nieuwe baan na boventalligheid of ontslag.

Een vraag en een filmfragment: “House take-off”

Na de verlies oriëntatie in het vorige artikel, presenteren we nu een herstel georiënteerd fragment uit de film Up! van Disney Pixar. Dit fragment is het beeldmerk van de film en, hoewel duidelijk herstel georiënteerd, de rouw is daarmee toch nog niet ‘over’: “House take-off”.

We willen je in dit kader ook uitnodigen om voor jezelf na te gaan hoe bij jou de balans tussen verlies en herstel oriëntatie is. Welk verschil is er daarbij tussen privé en zakelijk bij deze oriëntaties? Vanuit deze ervaring, hoe ga je om met anderen die een verlies hebben meegemaakt? Kun je iemand in een verliesoriëntatie nabij blijven, of heb je de neiging om richting herstel te willen werken?

Dit artikel schreef ik met Leo Wilhelm, leidinggevende bij de rijksoverheid. Leo maakt, met als specialisme transitiemanagement, onderdeel uit van een community van veranderaars

Advertenties

Een Reactie op “De Transitiecirkel, een zesluik. Deel 5: Duaal Proces Model

  1. Pingback: Over de (on)zin van de ‘waarom’ vraag | Leo Wilhelm

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s