Het Transitiemodel, een drieluik. Deel 2: de neutrale zone

(lees ook deel 1: ‘Veranderingen beginnen met een einde’)

Het oude is nog niet voorbij en het nieuwe is nog niet begonnen

Beweging en richting: wie eerst?

Hoe vaak vraagt u eerst om richting, voordat u in beweging komt? Als Ben Tiggelaar (2011) hieraan denkt, verwijst hij graag naar de Silly Olympiad sketch van Monty Python met de onderdelen “1.500 meter voor doven” en “100 yards voor mensen zonder richtingsgevoel”. De gevolgen zijn even humoristisch als sprekend: de doven horen het startschot niet en komen niet in beweging. De mensen zonder richtingsgevoel komen wel in beweging, maar halen de finish niet, omdat ze alle kanten op gaan… Het ene kan niet zonder het andere, maar de kip-ei discussie over wat er eerst moet komen, wordt er niet mee opgelost.

Transitiemanagement avant la lettre

William Bridges verwijst in zijn “Managen van transities” naar het oude Israël dat in het Bijbelse verhaal 40 jaar lang door de woestijn moest zwerven om aan de onderdrukking in Egypte te ontsnappen en in het beloofde land aan te komen. Zonder slag of stoot ging die reis niet. Al direct in het begin, ingesloten tussen het leger van de farao en de zee, kwam het gemor en het terugverlangen naar vroeger: laat ons maar als slaven voor de Egyptenaren werken, want dat is altijd nog beter dan om te komen in de woestijn. Het leed dat we kennen, verkiezen we al snel boven de belofte of verlokking van een onbekende betere wereld. Menig veranderaar zou bij dergelijke weerstand waarschijnlijk graag gebruik maken van een “deus ex machina” ontsnapping als toentertijd de doortocht door de Schelfzee. Maar zo eenvoudig was het toen ook al niet. Het is niet zo dat de wateren in de zee eerst weken, waarna de Israëlieten er door heen konden trekken. De oproep aan de Israëlieten was om zich in eerst beweging te zetten, waarna de wateren weken. Dus eerst vertrouwen op een uitkomst, voordat de uitkomst gerealiseerd wordt. Zie daar de uitdaging van de neutrale zone.

Transitiemodel

Tussen oud en nieuw: wie wijst de weg?

Het is niet zozeer dat we bang zijn voor verandering of zo verknocht zijn aan onze oude manieren van doen, het is wat daar tussenin zit waar we bang voor zijn. We voelen ons alsof we tussen trapezes zweven. […] We hebben niets om ons aan vast te houden.
Marilyn Ferguson, Amerikaans futuriste.

Als we ons voorstellen dat we in de nok van een circus aan de trapeze hangen en heen weer slingeren, dan zullen we ons ook bewust zijn van de diepte onder ons. Al dan niet voorzien van een vangnet, wordt er heel wat van ons gevraagd om dan los te laten, te zweven, in vertrouwen dat we aan de overkant de andere trapeze kunnen bereiken. Wat gebeurt er als we loslaten? Die beklemmende vraag maakt het ons vaak niet gemakkelijker om daadwerkelijk los te laten. Om de vertrouwde omgeving achter ons te laten en op weg te gaan naar een nieuwe onbekende wereld.

Dan is het wel zaak dat er iemand is die de weg wijst. Die een ideaal voor ogen heeft dat bereikt kan worden. De route hoeft nog niet eens helemaal duidelijk te zijn, onderweg is er nog ruimte voor bijstelling. Maar zoals het volk Israel overdag achter een wolkkolom en ’s nachts achter een vuurzuil aantrok, zo hebben wij behoefte aan iemand met een visie die ons uitnodigt mee op reis te gaan. Iemand die ons ook de ruimte geeft voor eigen inbreng, de neutrale zone biedt ook mogelijkheden voor creativiteit. De problemen in de oude situatie, die aanleiding gaven tot de verandering, vragen om nieuwe oplossingen. Oplossingen die ook prima kunnen komen van de mensen die mee op reis gaan. Dat kan de uitnodiging van de neutrale zone zijn, om mee te bouwen aan de nieuwe werkelijkheid. Om ons te committeren aan de nieuwe visie.

Daarbij gaat het er om de nieuwe werkelijkheid tot ons door te laten dringen. Ons de nieuwe situatie eigen te maken. Om met eerbied voor het verleden, voor de herinnering, te komen tot een verinnerlijking. Daar hebben we een vrije keuze in. De keuze om ons in de neutrale zone te begeven en door te volgen, mede leiding te geven aan de verandering. Mede verantwoordelijkheid te nemen.

Invictus: inspireren bij weerstand, angst en verandering

We illustreren de neutrale zone met meer fragmenten uit de film Invictus. Nu Mandela aan de macht is en zijn office speech heeft gehouden, is het zaak om de dagelijkse problemen het hoofd te bieden. Zo hebben zijn bodyguards meer mensen nodig om hem te beveiligen. De oplossing is even simpel als doeltreffend; hoewel simpel? Het vergt wel enige uitleg, enige toelichting van zijn visie.

Graag maken we van de gelegenheid gebruik om je de vraag te stellen: op welke manier draag jij je visie uit bij veranderingen? Hoe geef jij de richting aan? Welke ruimte voor inspraak en creativiteit biedt je?

Veel plezier met “Unite and Forgiveness”.

Extra: inspiratie uit een gedicht

De film Invictus ontleent zijn naam aan het gedicht van de Engelse dichter William Ernest Henley (1849–1903). Dit gedicht hield Mandela op Robbeneiland op de been. De keuze om, ongeacht de omstandigheden, zelf verantwoordelijk en daarmee vrij te zijn, klinkt hier duidelijk in door:

Nelson MandelaDe nacht die mij bedekt
Aardedonker van pool tot pool
Dank ik welke god dan ook
Voor mijn onoverwinbare ziel

Ondanks de zwaarste omstandigheden
Heb ik nimmer gehuiverd of gehuild
Door de klappen van het lot
Is mijn hoofd bebloed maar niet gebogen

Voorbij deze plek van toorn en tranen
Ligt slechts de verschrikking van de schaduw
Ondanks het gevaar dat immer dreigt.

De vraag hoe je deze verantwoordelijkheid aanwendt en leiding geeft aan anderen, hoe je anderen inspireert, stelt Mandela aan Francois Pienaar, de aanvoerder van het Zuid Afrikaanse rugbyteam, gespeeld door Matt Damon. In die tijd stond het blanke rugby symbool voor de apartheid. Bij wedstrijden van het nationale team, de Springbokken, tegen Engeland juichten de zwarte Zuid Afrikaanse toeschouwers voor doelpunten van Engeland. Toch gaat Mandela het gesprek aan met Pienaar, waarin hij naar het bovenstaande gedicht verwijst: “inspiration in an poem”.

Mandela heeft een doel met de Springbokken. Zijn droom van een “rainbow nation”, met een nieuwe nationale vlag, wil hij bouwen op een gezamenlijke trots. Terwijl de nieuwe zwarte sportbond de zoveelste nederlaag van de Springbokken aangrijpt als excuus om het gehate rugbyteam op het heffen, kiest hij stelling in een gloedvol betoog om de richting aan te geven: “reason above emotion”.

Dit artikel schreef ik met Leo Wilhelm, leidinggevende bij de rijksoverheid. Leo maakt, met als specialisme transitiemanagement, onderdeel uit van een community van veranderaars

Advertenties

Een Reactie op “Het Transitiemodel, een drieluik. Deel 2: de neutrale zone

  1. Pingback: Afscheid nemen: mijn eigen ‘Pink Slip Party’ | Jakob van Wielink

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s